„Koronawirus” wygrał plebiscyt na Słowo Roku 2020

Sprawdź pełne wyniki plebiscytu na Słowo Roku 2020 – które wyrazy wyróżnione zostały przez kapitułę, a które przez internautów?

Słowo Roku 2020 (Polska)

W tym roku koronawirus zawładnął życiem wszystkich ludzi na świecie – nie dziwi więc fakt, że został on wybrany także Słowem Roku 2020. Wyraz ten zdobył pierwsze miejsce w głosowaniu internautów oraz kapituły językoznawców. Słowem Dekady zostało wybrane wyrażenie pięćset plus. Głosy można było oddawać do 31 grudnia 2020 roku. Podobnie jak w poprzednich latach, uczestnicy plebiscytu mogli wybierać spośród listy słów – w tej edycji było ich aż 34, które zostały zaproponowane przez organizatorów lub można było przesyłać własne propozycje za pomocą formularza na stronie sloworoku.uw.edu.pl.

Konkurs jest organizowany co roku przez Instytut Języka Polskiego UW oraz Fundację Języka Polskiego. W plebiscycie oddano blisko 18 tys. głosów. Niezależnie od głosowania internetowego, wyboru Słowa Roku dokonała także kapituła konkursu. W tym roku internauci mieli także możliwość głosowania na Słowo Dekady.

Słowo Roku 2020 w Polsce

Słowem Roku 2020 zarówno w głosowaniu internautów, jak i kapituły plebiscytu został rzeczownik koronawirus. Słowem Dekady internauci wybrali wyrażenie pięćset plus.

Wyniki plebiscytu internetowego

Na wyraz koronawirus, który zajął pierwsze miejsce w głosowaniu internetowym na Słowo Roku, oddano 1753 głosy, co stanowi 9,8% wszystkich głosów. Na drugim miejscu jest rzeczownik kobieta, na który oddano 1516 głosów (8,4%). Na trzecim miejscu znalazło się słowo spoza listy propozycji organizatorów konkursu: apostazja. Na ten wyraz oddano 1454 głosy (8,1%). W pierwszej dziesiątce słów, na które głosowano najczęściej znalazły się także (w kolejności liczby głosów) takie wyrazy, jak: lockdownCovid-19pandemiaaborcjastrajkkwarantannazdalny.

Organizatorzy nie uwzględniali w zestawieniu głosów oddanych na słowa, które wyklucza regulamin, czyli nazwy własne, np. nazwiska, imiona, pseudonimy, nazwy miejscowe, partyjne i organizacyjne, tytuły książek i filmów oraz słowa wulgarne, należące do mowy nienawiści.

Grafika ze słowami - Słowo Roku 2020

Wybór kapituły

Kapituła plebiscytu w składzie: prof. Jerzy Bartmiński (UMCS, Lublin), prof. Jerzy Bralczyk (UW), dr hab. Katarzyna Kłosińska (UW), prof. Ewa Kołodziejek (Uniwersytet Szczeciński), prof. Marek Łaziński (UW), prof. Andrzej Markowski (UW), prof. Jan Miodek (UWr), prof. Renata Przybylska (UJ), prof. Halina Zgółkowa (UAM), podobnie jak internauci, Słowem Roku 2020 wybrała rzeczownik koronawirus.

Drugie miejsce zajął wyraz kobiety (liczba mnoga), a trzecie rzeczownik pandemia. Inne wyróżnione przez kapitułę słowa to: kwarantannaLGBTlockdownmedykmiękiszon, szczepionkazdalny (zdalne nauczaniepraca).

Słowa roku 2020 w wybranych plebiscytach zagranicznych:

  • 🇬🇧 Wielka Brytania: lockdown (plebiscyt Collins Dictionary)
  • 🇺🇸 Stany ZjednoczoneCovid (plebiscyt American Dialect Society), pandemic (plebiscyt Merriam Webster)
  • 🇩🇪 NiemcyCorona-Pandemie
  • 🇨🇭 Szwajcaria francuskojęzycznaCoronagraben – dosł. ‘”rowy/okopy koronawirusa’”– różnice między przepisami pandemicznymi w różnych kantonach
  • 🇨🇭 Szwajcaria niemieckojęzycznasystemrelevant  „istotny dla systemu’”w kontekście gospodarki w pandemii
  • 🇦🇹 AustriaBabyelefant, Jugendwort: boomer

Słowo Dekady

W tym roku internauci wybierali także najważniejsze słowo ostatniego dziesięciolecia (2011-2020). Łącznie oddano 3446 głosów. Najwięcej głosów (421 głosów, 12,2%) uzyskało wyrażenie pięćset plus (500+)– słowo roku 2016 w głosowaniu internautów. Na drugim miejscu z wynikiem 369 głosów (10,7%) znalazł się skrótowiec LGBT słowo roku 2019 w głosowaniu internautów. Na trzecim miejscu uplasowała się konstytucja – słowo roku 2018 w werdykcie kapituły oraz internautów (366 głosów, 10,6%).

Kolejne wyróżnione słowa z pierwszej dziesiątki głosowania (według liczby zgłoszeń) to: klimatdobra zmianagenderfeminatywprotestniepodległośćapostazja (spoza listy wyboru).


Komentarz prof. Marka Łazińskiego z Instytutu Języka Polskiego UW, członka Kapituły plebiscytu

Koronawirus 🦠 – zwycięstwo rzeczownika koronawirus ​nie dziwi w roku pandemii, zresztą nie tylko w polskim plebiscycie. Jest to nazwa wirusa, ale też choroby zwanej naukowo Covid-19. W polszczyźnie przewaga frekwencyjna koronawirusa nad ​Covidem jest wyjątkowo wyraźna, można się o tym przekonać porównując te dwa słowa w różnych językach w Trends Google. Także inne, nowe wyrazy opisujące rzeczywistość pandemii, są w polszczyźnie tworzone najczęściej z elementem korona-​, np. koronalia​, koronawakacje,​ koronawybory,​ koronialsi.​ ​Covid jest słowotwórczo znacznie rzadziej wykorzystywany. Wśród przyczyn tego stanu rzeczy można wskazać czynniki gramatyczne. Nietypowe złożenie (zgodnie z regułami słowotwórstwa powinien być koronowirus)​ zapożyczyliśmy wprost z angielskiego. W polskim wyrazie widzimy element korona – ten sam, który oznacza królewskie nakrycie głowy. Inaczej jest w nazwie angielskiej (korona królewska to crown)​, niemieckiej, francuskiej czy czeskiej. Sprawia to, że w polszczyźnie łatwiej jest uczynić z koronawirusa konkretny, a nawet osobowy symbol pandemii, która nad nami panuje. Druga cecha specyficzna polskiego wirusa to biernik równy dopełniaczowi. Rzeczowniki męskożywotne są we wszystkich językach słowiańskich, ale tylko w polszczyźnie należy do nich ​wirus (​z punktu widzenia biologii cząstka białka bez własnego DNA). Po rosyjsku czy po czesku mianownik virus jest równy biernikowi. Gramatyczna żywotność ​wirusa w polszczyźnie także wpływa na metaforę żywego, a nawet osobowego wroga, który w dodatku nosi królewską koronę. Walczymy więc z wirusem, chcemy go zwyciężyć, wirus szaleje, atakuje, krzyżuje plany, choć jeszcze w lipcu był w odwrocie.

Kobieta (kobiety) 👩 (👭)– to wyraz tajemniczy, nie występuje on w innych językach, a w polszczyźnie dopiero od XV wieku. Etymologowie proponują co najmniej 20 różnych wyjaśnień jego pochodzenia. Kiedyś było to określenie lekceważące, choć niekoniecznie obraźliwe, odnosiło się pierwotnie do niewiasty z ludu. Rzeczownik ten, powszechny i neutralny dopiero od XIX wieku, jest jedynym przykładem nazwy płci żeńskiej, której wartościowanie w dziejach się poprawia. Inne nazwy, jak np. dziewka, wykazują odwrotną tendencję. Dziś wyraz kobieta, a jeszcze lepiej kobiety, brzmi dumnie i na pewno nikt nie chce zastąpić tej nazwy inną.

Apostazja 🛐, pandemia 😷 – dwa rzeczowniki na trzecim miejscu: apostazja w plebiscycie internetowym i pandemia w werdykcie kapituły przeszły w ostatnim roku z języka specjalistycznego do słownictwa ogólnego. Pandemia to nazwa epidemii ogólnoświatowej, zbudowana z greckiego członu demos ‘ludzie’ oraz przedrostka pan- ‘powszechny’. Apostazja(greckie ‘stać na zewnątrz’) oznacza historycznie odejście od religii chrześcijańskiej (jak uczynił to cesarz Julian Apostata). Współcześnie używa się tego terminu coraz częściej w znaczeniu formalnej procedury wystąpienia z Kościoła, choć nie wszyscy występujący z niego, odstępują od wiary.

źródło: Uniwersytet Warszawski | Słowa na czasie